Sosyal Güvenlik
Hizmet Tespit Davası: Sigortasız Geçen Yılları Kayıtlara Geçirmek
Sigortasız ya da eksik gün ve düşük ücretle gösterilen çalışmalar hizmet tespit davasıyla düzeltilebilir. Beş yıllık hak düşürücü süre, deliller, bordro tanıkları ve emekliliğe etkisi.
Kısaca
- Sigortasız ya da eksik bildirilen çalışmalar, iş mahkemesinde açılan hizmet tespit davasıyla kayıtlara geçirilebilir.
- Dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır.
- Dava işverene karşı açılır; Sosyal Güvenlik Kurumu davaya katılır.
- Hizmet tespit davasında dava öncesi arabuluculuk aranmaz.
Kayıt dışı çalışma, işçinin bugün değil, yıllar sonra emeklilik başvurusu yaptığında fark ettiği bir kayıptır. Sigortasız geçen her yıl, emeklilik tarihini geciktirir ve bağlanacak aylığı düşürür. Hizmet tespit davası, bu kaybı telafi etmenin en önemli yoludur; ancak kısa bir hak düşürücü süreye bağlıdır.
Hangi durumlarda açılır?
- İşçinin çalıştığı hâlde hiç sigortalı gösterilmemesi,
- Ay içinde fiilen tam çalışılmasına rağmen eksik gün bildirilmesi,
- Gerçek ücret yerine asgari ücret ya da daha düşük bir ücret bildirilmesi,
- İşe giriş tarihinin gerçek tarihten sonra gösterilmesi.
Süre
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesine göre Kuruma bildirilmeyen çalışmaların tespiti için dava, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; mahkeme kendiliğinden dikkate alır. Örneğin 2022 yılında geçen sigortasız çalışma için dava en geç 2027 yılının sonuna kadar açılmalıdır. Çalışmanın Kurum tarafından herhangi bir şekilde, örneğin bir denetimle tespit edilmiş olması hâlinde süre uygulanmaz.
Deliller
Mahkemeler hizmet tespit davalarında kamu düzeni gereği kendiliğinden araştırma yapar. En önemli deliller; aynı dönemde aynı işyerinde kayıtlı çalışan bordro tanıkları ve komşu işyerlerinin çalışanları ya da sahipleridir. Banka hesabına yatan ücretler, işyeri giriş kartları, yazışmalar, fotoğraflar ve vergi kayıtları da tanık beyanlarını güçlendirir. Akraba ya da arkadaş tanıkların beyanları tek başına çoğu zaman yeterli görülmez.
Hizmet tespitinde öne çıkanlar
- Hak düşürücü süre
- Çalışılan yılın sonundan itibaren 5 yıl
- Görevli mahkeme
- İş mahkemesi
- Davalı
- İşveren (SGK davaya katılır)
- Dava öncesi arabuluculuk
- Aranmaz
Davanın sonuçları
Dava kabul edilirse tespit edilen günler ve ücret, SGK kayıtlarına işlenir; işverenden eksik primler ve gecikme zammı tahsil edilir. Bu günler emeklilik için gereken prim gününe eklenir ve bağlanacak aylığın hesabına katılır. Gerçek ücretin tespiti ayrıca kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının da gerçek ücret üzerinden hesaplanmasını sağlar.
Temsilî örnek
Bir pastanede üç yıl çalışan bir işçi, ilk iki yıl sigortasız çalıştırıldığını emeklilik hesabı yaptırırken fark etti. Çalışmanın bittiği yılın üzerinden dört yıl geçmişti. Hemen açılan davada aynı dönemde kayıtlı çalışan iki bordro tanığı ve yan dükkânın sahibi dinlendi; işçinin maaşının bir bölümünün banka hesabına yattığı da görüldü. İki yıllık çalışma tespit edilerek SGK kayıtlarına işlendi.
Dava için hazırlayın
- e-Devlet’ten SGK hizmet dökümü
- Çalıştığınız dönemin başlangıç ve bitiş tarihleri
- Aynı işyerinde çalışan arkadaşlarınızın adları
- Komşu işyerlerinin unvanları ve sahipleri
- Ücretin yattığı banka hesabının dökümü
- Fotoğraf, yazışma ve işyerine ait belgeler
Sık sorulan sorular
İşyeri kapandıysa dava açabilir miyim?
Evet. Dava işverene ya da işverenin mirasçılarına, şirketse şirkete karşı açılır. İşyerinin kapanmış olması tanık ve kayıt araştırmasını güçleştirse de davayı engellemez.
Tespit edilen günler için prim ödemem gerekir mi?
Hayır. Eksik bildirilen primler ve gecikme zammı işverenden tahsil edilir.
İşten ayrılırken kıdem tazminatımı da isteyebilir miyim?
Evet; ancak kıdem tazminatı gibi işçilik alacaklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Hizmet tespiti ve işçilik alacakları ayrı süreçlerle yürür. Ayrıntılar kıdem ve ihbar tazminatı yazımızda.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
