İş
Kıdem ve İhbar Tazminatı: Kimler Alır, Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı için bir yıllık çalışma ve belirli fesih sebepleri gerekir; ihbar tazminatı bildirim süresine uyulmadığında doğar. Hak kazanma şartları, hesap ve zamanaşımı.
Kısaca
- Kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma ve kanunda sayılan bir fesih sebebi gerekir.
- Her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir; tavan sınırı uygulanır.
- İhbar tazminatı, kıdeme göre iki ila sekiz haftalık bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte doğar.
- Dava öncesi arabuluculuk zorunludur; zamanaşımı beş yıldır.
İş sözleşmesinin sona ermesi, çalışanın uzun yıllar boyunca biriktirdiği hakların hesaplandığı andır. Kıdem ve ihbar tazminatı bu hakların en önemlileridir; ancak her ayrılış tazminat hakkı doğurmaz. Fesih biçimi, fesih bildirimindeki gerekçe ve çalışma süresi sonucu belirler.
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
1475 sayılı Kanun’un hâlen yürürlükte olan 14. maddesine göre aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış işçi, aşağıdaki hâllerde kıdem tazminatına hak kazanır:
- İşverenin, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık gibi haklı bir sebep olmaksızın sözleşmeyi feshetmesi,
- İşçinin sağlık sebepleri, ücretin ödenmemesi ya da işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı gibi haklı sebeplerle sözleşmeyi feshetmesi,
- Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma,
- Emeklilik ya da yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak ayrılma,
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması,
- İşçinin ölümü; bu hâlde tazminat mirasçılarına ödenir.
Haklı bir sebebe dayanmayan istifa ise kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Maaşın geç ödenmesi, fazla mesainin karşılığının verilmemesi ya da sigortanın eksik bildirilmesi hâlinde yapılan fesih ise istifa değil, haklı fesihtir.
Nasıl hesaplanır?
Her tam çalışma yılı için otuz günlük brüt ücret ödenir; yıldan artan süreler oranlanarak hesaba katılır. Hesapta çıplak ücret değil; düzenli ödenen yol, yemek, ikramiye gibi ödemelerin eklendiği giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Ödenecek tutar, her dönem için belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Güncel tavanla hesap için kıdem ve ihbar tazminatı aracını kullanabilirsiniz.
İhbar tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir sebep olmadan fesheden taraf, karşı tarafa kıdeme göre belirlenen bildirim süresini tanımak zorundadır. Bu süreye uyulmazsa süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir. İhbar tazminatını işçi de öder: bildirim süresine uymadan istifa eden işçiden işveren ihbar tazminatı isteyebilir.
İhbar (bildirim) süreleri
- 6 aydan az çalışma
- 2 hafta
- 6 ay – 1,5 yıl
- 4 hafta
- 1,5 yıl – 3 yıl
- 6 hafta
- 3 yıldan fazla
- 8 hafta
- Zamanaşımı
- Sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıl
Temsilî örnek
Altı yıldır aynı fabrikada çalışan bir işçi, son dört aydır maaşını sürekli gecikmeli aldığı için noter aracılığıyla haklı nedenle fesih bildiriminde bulundu ve gerekçesini açıkça yazdı. İşveren “istifa etti” diyerek ödeme yapmadı. Arabuluculuk görüşmesinde banka kayıtları ödeme gecikmelerini gösterince işveren kıdem tazminatını ödemeyi kabul etti.
Ayrılmadan önce hazırlayın
- İş sözleşmesi ve son bordrolar
- Maaşın yattığı banka hesabının dökümü
- SGK hizmet dökümü ve işten çıkış kodu
- Fesih bildirimi ya da istifa dilekçesi
- Fazla mesaiyi gösteren kayıtlar ve tanık bilgileri
Sık sorulan sorular
Emeklilik için ayrılırsam kıdem tazminatı alır mıyım?
Evet. Yaşlılık aylığı bağlanması için ayrılan ya da yaş dışındaki prim günü ve sigortalılık süresi şartlarını tamamlayıp SGK’dan alacağı yazıyla ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
İbraname imzalarsam haklarım biter mi?
İbranamenin geçerli olması için sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olması, alacak türü ve miktarının açıkça yazılması ve ödemenin banka aracılığıyla eksiksiz yapılması gerekir. Bu şartları taşımayan ibraname geçersizdir.
Fazla mesai alacağımı da isteyebilir miyim?
Evet. Fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil ve yıllık izin ücretleri ayrıca istenebilir; işçilik alacakları aracı ön hesap sunar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
