Aile
Nafaka Türleri ve Nafakanın Artırılması, Azaltılması, Kaldırılması
Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası arasındaki farklar; nafaka miktarı nasıl belirlenir, ne zaman değiştirilebilir, ödenmezse ne olur?
Kısaca
- Tedbir nafakası dava sürerken, iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası boşanmadan sonra eş için bağlanır.
- Nafaka, tarafların mali gücü ve ihtiyaçlarına göre hâkim tarafından belirlenir.
- Koşullar değiştiğinde nafaka artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir.
- Ödenmeyen nafaka için ilamlı takip yapılabilir; ödememe tazyik hapsine kadar varan sonuçlar doğurur.
Nafaka, boşanma sürecinin ve sonrasının en çok tartışılan konularından biridir. Hem ödeyen hem de alan taraf için uzun yıllar sürebilecek bir yükümlülük doğurduğundan, hangi nafakanın hangi şartlarla bağlandığını ve sonradan nasıl değiştirilebileceğini bilmek önemlidir.
Nafaka türleri
- Tedbir nafakası: Boşanma ya da ayrılık davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hâkimin kendiliğinden de alabileceği geçici önlemdir.
- İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır. Çocuk ergin olana kadar sürer; eğitimi devam eden ergin çocuk için ayrıca yardım istenebilir.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru daha ağır olmayan eşin, diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak isteyebileceği nafakadır.
- Yardım nafakası: Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy ve altsoy ile kardeşlere karşı, belirli şartlarla istenebilen nafakadır.
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Hâkim, nafaka alacaklısının ihtiyaçlarını ve nafaka yükümlüsünün gelirini, giderlerini ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişileri birlikte değerlendirir. Gelir durumunun tespiti için maaş bordroları, banka kayıtları, tapu ve araç kayıtları ile sosyal ve ekonomik durum araştırması kullanılır. Kararda nafakanın her yıl hangi oranda artırılacağı da belirlenebilir; uygulamada çoğunlukla TÜFE değişim oranı esas alınır.
Nafakanın değiştirilmesi
Tarafların mali durumu ya da hakkaniyet gerektirdiğinde nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Artırım davası; çocuğun eğitim giderlerinin yükselmesi, enflasyon ya da yükümlünün gelirinin artması gibi nedenlerle açılabilir. Yükümlünün işsiz kalması ya da yeni bakım yükümlülükleri ise azaltma sebebi olabilir.
Yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun sona ermesi ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir veya azaltılabilir.
Nafaka özetle
- Tedbir nafakası
- Dava süresince
- İştirak nafakası
- Çocuk ergin olana kadar
- Yoksulluk nafakası
- Süresiz; şartlara göre sona erer
- Ödenmeyen nafaka
- İlamlı takip ve tazyik hapsi
Nafaka ödenmezse
Nafaka kararı ilam niteliğindedir; ödenmeyen nafaka için doğrudan ilamlı icra takibi yapılabilir. Nafaka alacağı maaş haczinde dörtte bir sınırına tabi değildir ve öncelikle tahsil edilir. Nafakayı ödemeyen yükümlü hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince tazyik hapsine karar verilebilir.
Temsilî örnek
Beş yıl önce belirlenen iştirak nafakası, çocuğun liseye başlaması ve yükselen eğitim giderleri karşısında yetersiz kalmıştı. Velayet sahibi anne, okul ve servis giderlerini gösteren belgelerle artırım davası açtı. Mahkeme, babanın gelirinin de bu sürede arttığını belirleyerek nafakayı yeniden belirledi ve yıllık TÜFE artışı uygulanmasına karar verdi.
Artırım ya da azaltma davası için
- Nafakaya ilişkin kesinleşmiş karar
- Güncel gelir belgeleri
- Çocuğun okul, sağlık ve bakım giderlerine ait belgeler
- Ödemeleri gösteren banka dekontları
- Durum değişikliğini gösteren belgeler (işten çıkış, yeni evlilik vb.)
Sık sorulan sorular
Nafaka geriye dönük artırılabilir mi?
Artırım kural olarak dava tarihinden itibaren geçerli olur; geçmiş dönemler için geriye dönük artırım istenemez.
Çocuk 18 yaşını doldurunca nafaka biter mi?
İştirak nafakası ergin olmayla sona erer. Eğitimi devam eden çocuk, eğitimi bitene kadar ana ve babasından yardım nafakası niteliğinde katkı isteyebilir.
Nafakayı elden ödersem sorun olur mu?
Ödemenin ispatı güçleşir. Nafakanın açıklamalı banka havalesiyle ödenmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda en güvenli yoldur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
