Ceza
İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? Şüpheli, Tanık ve Müştekinin Hakları
Karakoldan ya da savcılıktan ifade için çağrıldığınızda haklarınız neler? Susma hakkı, avukat yardımı, ifade tutanağı, tanıklıktan çekinme ve gözaltı süreleri.
Kısaca
- Şüpheli olarak ifadeye çağrıldıysanız susma ve avukattan yararlanma hakkınız vardır.
- Avukat bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
- Tanık gerçeği söylemekle yükümlüdür; ancak yakınları hakkında tanıklıktan çekinebilir.
- İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun; yanlış yazılanların düzeltilmesini isteyin.
Telefonla gelen bir arama ya da kapıya bırakılan bir çağrı kâğıdı, “ifadeye gelmeniz gerekiyor” cümlesiyle çoğu kişide büyük bir endişe yaratır. Oysa ifadeye çağrılmak, kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman bir olayın aydınlatılması için yapılan rutin bir işlemdir. Önemli olan, hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenmek ve haklarınızı bilerek hareket etmektir.
Hangi sıfatla çağrıldınız?
İfadeye çağrılan kişi şüpheli, tanık ya da müşteki olabilir. Şüpheli, hakkında suç şüphesi bulunan kişidir. Tanık, olaya ilişkin bildiklerini anlatmak için dinlenir. Müşteki ise suçtan zarar gördüğünü bildiren kişidir. Çağrı kâğıdında ya da telefon görüşmesinde sıfatınızı ve dosya numarasını sormanız hakkınızdır.
Şüphelinin hakları
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesine göre ifade alınırken şüpheliye kendisine yüklenen suç anlatılır ve şu hakları hatırlatılır:
- Müdafi seçme ve hukuki yardımından yararlanma; seçecek durumda değilse barodan müdafi istenmesi,
- Yüklenen suç hakkında açıklama yapmama, yani susma hakkı,
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme,
- Gözaltına alınmışsa yakınlarına haber verilmesini isteme.
Çocuklar, kendini savunamayacak derecede malul olanlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Avukat bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim ya da mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Tanığın hakları ve yükümlülükleri
Tanık, gerçeği söylemekle yükümlüdür; gerçeğe aykırı tanıklık suçtur. Ancak şüphelinin eşi, belirli derecedeki kan ve kayın hısımları gibi yakınları tanıklıktan çekinebilir. Tanık, kendisini ya da yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermeyebilir.
İfade ve gözaltı
- Çağrıya uymama
- Zorla getirme kararı verilebilir
- Gözaltı süresi (kural)
- Yakalamadan itibaren 24 saat
- Toplu suçlarda uzatma
- Savcılık kararıyla, kanuni sınırlar içinde
- Gözaltına itiraz
- Sulh ceza hâkimliğine
İfade tutanağı
İfadeniz bir tutanağa yazılır ve size okutulur. İmzalamadan önce anlattıklarınızın doğru ve eksiksiz yazıldığını kontrol edin; yanlış ya da eksik kısımların düzeltilmesini isteyin. Sonradan “öyle demek istemedim” demek çoğu zaman güçtür. İfade sırasında baskı, yorma, aldatma ya da vaat gibi yasak usullerle alınan beyanlar delil olarak kullanılamaz.
Temsilî örnek
Bir kişi, banka hesabının dolandırıcılıkta kullanıldığı gerekçesiyle savcılığa şüpheli olarak çağrıldı. İfadeden önce avukatıyla görüşerek dosyanın kapsamını öğrendi; hesabının kendisinden habersiz kullanıldığını gösteren banka yazışmalarını ve telefon kayıtlarını ifadesine ekledi. Savcılık, toplanan delillere göre şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi.
İfadeye gitmeden önce
- Çağrı kâğıdı ya da mesajı ve dosya numarası
- Olayı tarih sırasıyla yazdığınız kısa bir not
- Lehinize olan belge, mesaj ve kayıtlar
- Kimlik belgeniz
- Avukatınızın iletişim bilgisi
Sık sorulan sorular
İfadeye gitmezsem ne olur?
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli ya da tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Mazeretiniz varsa bunu önceden bildirmeniz gerekir.
Susma hakkımı kullanırsam aleyhime yorumlanır mı?
Susma hakkı anayasal bir haktır ve kullanılması tek başına suçluluk karinesi oluşturmaz. Ancak hangi durumda konuşmanın, hangi durumda susmanın yararlı olacağı dosyaya göre değişir; bu değerlendirmeyi avukatınızla yapmanız önerilir.
Şikâyet için süre var mı?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır. Diğer suçlarda dava zamanaşımı belirleyicidir; zamanaşımı aracı ön fikir verir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
